छवि अनित्य, हेटौँडा
२३ असोज, 
‘ब्ल्याकमा पेट्रोल खोज्दै हुनुहुन्छ ? पख्नुस् ! बरु मोटरसाइकल नचलाउनुस् ।
तर ब्ल्याकमा पाइने मिसावटयुक्त तेल मोटरसाइकलमा नहाल्नुस् ।’ यो भनाई हो, भाजुरत्न ईन्जिनियरिङ हेटौंडाका मोटरसाइकल मेकानिक मनोज नेपालीको ।
पछिल्लो समय देशैभर पेट्रोलियम पदार्थको चरम अभाव भैरहँदा कालाबजारीहरुले महँगो मूल्यमा लुकिछिपि तेल उपलब्ध गराइरहेका छन् ।
तर नियमित भन्दा तीन गुणासम्म महँगो मूल्यमा पाइने तेलको गुणस्तर भने हुँदैन । हेटौंडाका गाविन्द पौडलले एक हप्तासम्म पेट्रोलको अभावमा मोटरसाइकल थन्क्याए । पछि ३ सय ५० रुपैयाँ तिरेर पाइएको एक लिटर तेल हालेर मोटरसाइकल त गुडाए , तर दुई किलोमिटरको बाटोमा तीनठाउँमा मोटरसाइकलको इन्जिन बन्द भयो ।
राज मोटर्स हेटौंडाका राजन श्रेष्ठ भन्छन् — ‘ब्ल्याकमा पाइने तेल शुद्ध हुँदैन । मिसावट युक्त तेल हालेपछि त्यसले मोटरसाइकलको कार्बोेरेटरमा सबैभन्दा पहिले असर गर्छ र स्टार्ट बन्द हुन्छ ।’ श्रेष्ठका अनुसार अहिले कालाबजारीहरुले उपलब्ध गराउँदै आएको पेट्रोलमा हार्डवेयर पसलमा पाइने तारपिन (टार्पेन्टाइन), घर रङ्गाउने पेन्ट्समा प्रयोग गरिने थिनर लगायतका केमिकलहरु सबैभन्दा बढी प्रयोग भइरहेका छन् ।
यसले बिस्तारै मोटरसाइकलको भल्भमा असर गर्छ र इन्जिन नै खोल्नु पर्ने हुन्छ । भाजुरत्नका मोटरसाइकल मेकानिक मनोज नेपाली भन्छन् — ‘नयाँ मोटरसाइकलमा मिसावटयुक्त तेल प्रयोग गर्नुभयो भने त त्यसको लाइफ नै गयो ।’ नेपालीका अनुसार दुई हप्ताको बीचमा इन्जिन नै खोल्नुपर्ने गरी ग्यारेजमा चारवटा मोटरसाइकल आइसकेका छन् । मिसावट युक्त तेलको जलन हुँदा रिङ पिस्टनमा कार्बनको मात्रा अत्यधिक जम्मा हुन्छ ।
यसले गर्दा सुरुमा पिक अपमा समस्या देखिन्छ । उनि सुझाव दिन्छन् — ‘बरु यो समस्या नसुल्झेसम्म मोटरसाइकल नचढ्नुस् । तर मिसावट युक्त तेल हालेर इन्जिनको आयु समाप्त नपार्नुस् ।’ ........

घट्यो मोटरसाइकल बिक्रि:

दशैँ मुखैमा छ । यो समयमा अघिल्लो वर्ष राज मोटर्सले दैनिक एक दर्जन भन्दा बढी यामाहा मोटरसाइकल बिक्रि गर्ने गरेको थियो । तर प्रोपराइटर राजन श्रेष्ठले निराश हुँदै भने — ‘अहिले मुस्किलले एक दुई वटा मोटरसाइकल बुकिङ हुन्छ ।’
उता भाजुरत्नले पेट्रोलियम पदार्थको आपूर्ति रोकिएपछि मुस्किलले एक दर्जन मोटरसाइकल बिक्रि गरेको छ । जुन अत्यन्त न्यून हो । त्यसो त अहिले बजारमा मोटरसाइकल गुड्नै बन्द जस्तो भइसकेको छ । कालाबजारीहरुबाट पेट्रोल दिन भ्याउने एकदुईले मोटरसाइकल गुडाएका छन् । सीमाचोकका एक व्यवसायी भन्छन् — ‘कान फाट्ने गरी चर्को आवाजमा मोडिफाइड मोटरसाइकल गुडाउनेहरुबाट भने शान्ति मिलेको छ ।’

ब्ल्याकमा पनि पाइन छाड्यो पेट्रोल:

प्रहरी र आन्दोलनकारी दुबै पक्षबाट कडाई हुन थालेपछि दुई दिन यता कालाबजारीले पनि तेल भित्राउन सकेका छैनन् ।
दैनिक तराईका सीमावर्ती गाउँहरुबाट हेटौंडामा पेट्रोल उपलब्ध गराउँदै आएका एक मोटरसाइकल ग्यारेज सन्चालक भन्छन् — ‘अहिले आन्दोलनकारीहरुले मोटरसाइकलमा पनि फूल ट्याङ्क गरेर ल्याउन दिएका छैनन् । ’ वीरगंज, निजगढ, तथा रौतहटका विभिन्न गाउँहरु र सर्लाहीसम्म पुगेर ल्याइएको तेल हेटौंडामा दुई दिन अघिसम्म उपलब्ध थियो । यसरी ल्याइएको तेल प्रतिलिटर ३ सय रुपैयाँ सम्म उनिहरुले बिक्रि गर्ने गरेका थिए । तर दुई दिन यता त्यो पनि उपलब्ध हुन छाडेको छ ।
सिमरा, निजगढ, चन्द्रपुर लगायतका ठाउँमा आन्दोलनकारीहरुले पेट्रोल पोखिदिन थालेपछि हेटौंडामा कालाबजारी गर्नेहरुले पनि तेल उपलब्ध गराउन सकेका छैनन् । बिहिबारसम्म ३ सय ५० रुपैयाँ तेल बिक्रि भए पनि शुक्रबारबाट भने उपलब्ध हुन छाडेको छ ।
द्वन्द्वको घाउ समाजमा अझै पनि व्याप्त छ । १५ हजार भन्दा बढी घरमा लाखौँ मानिसलाई त्यो घाउ घरिघरि बल्झिरहन्छ । ती सबैले मनमा प्रतिशोधको भावना राखे भने ? ती सबैले मनमा द्वेष पालेर दण्डित नगराई नछाड्ने अडान राखिरहे भने ???
सधैँभरी हाँसेरै अनि हँसाएरै दर्शकको मन जितिरहेकाहरूको जम्बो टोलीले आफ्नै शैलीमा गरेको भद्र प्रश्न हो, वडा नं. ६ ।
सधैँभरी नयाँ स्वाद खोजिरहने दर्शकलाई आफैँले देखेर अनि भोगेर आएको विगत सम्झाएको छ चलचित्रले । दस वर्षे द्वन्द्वमा कतै आतङ्ककारीका नाउँमा अनि कतै सुराकीका नाउँमा धेरै नेपालीले ज्यान गुमाएका छन् । त्यही घटनाक्रममा कतिपयको घरबार उजाडिएको छ । कतिपयका सपना टुटेका छन् । यिनै ससाना घटनाक्रमलाई अभिमन्यु निरवीले निकै सशक्त ढंगले जोडेका छन्- चलचित्रको कथामा ।
विशेषत: माओवादी द्वन्द्वको कथालाई पर्दामा उतार्दा सिनेकर्मीहरू कतै न कतै पक्षपोषण गरिरहेका हुन्छन् । चलचित्र हेर्दै गर्दा दर्शकमा उत्सुकता पक्कै हुन्छ कि यसले कसैलाई काखापाखा गर्ने त होइन ? तर त्यो सन्दर्भमा वडा नं. ६ उत्तीर्ण भएको छ । उज्ज्वल घिमिरे यस अर्थमा सफल भएका छन् ।
दीपकराज गिरी र दीपाश्री निरौलासँगै निर्मल शर्माले यसअघि बनाएको 'छ एकान छ'कै शृङ्खलाको रुपमा हेरिएको चलचित्रले राजनीतिक विषयवस्तुले समाजमा पारेको प्रभावलाई निकै शालीनताका साथ प्रस्तुत गरेको छ । यसमा दीपक बज्राचार्यको क्यामेराले पनि उत्तिकै साथ दिएको छ । त्यसो त गम्भीर विष्ट र शंकर विसिको कोरियोग्राफी पनि कम महत्वपूर्ण छैन ।
चलचित्र हेर्दै गर्दाको झण्डै अढाई घण्टा दर्शकलाई भरपूर मनोरञ्जन गराउन केदार घिमिरेले कुनै कसर छाडेका छैनन् । तर हाँस्यव्यङ्ग्यको नाउँमा पछिल्लो समयका चलचित्रमा प्रयोग भइरहेका भद्दा संवादबाट पुरा बचेर । अनि यसमा पुरापुर साथ दिएका छन् जितु नेपाल, सिताराम कट्टेल र दयाहाङ राईले । अन्य चलचित्रकर्मीहरूले यसबाट केही पाठ सिक्नुपर्छ । प्रियङ्का कार्कीले आफ्नो भूमिकालाई राम्रो न्याय गरेकी छिन् । नीर शाहको अभिनयलाई तारिफ नगरी रहन सकिन्न ।
प्रविधिको प्रयोग/पहुँच आफ्नो ठाउँमा होला । तर आफ्नै मौलिक परिवेशका कथावस्तुलाई खोजी गरेर 'वडा नं. ६'ले त्यसको प्रस्तुतीलाई पनि वजनदार बनाउन सफल भएको छ । नेपाली चलचित्र निर्माताहरूले यसैगरी आफ्नो प्रस्तुतीमा निखार ल्याउँदै जाने हो भने बलिउडबाट हलिउडसम्म पुगिसकेका नेपाली दर्शकलाई फेरि कलिउडमै फर्काउन अवश्य सफल हुनेछ ।
(जाँदाजाँदै माओवादी जनयुद्धमा होमिएका र एमाओवादीका तर्फबाट पहिलो संविधानसभामा सभासद समेत भइसकेका नेता प्रह्लाद लामिछानेको ॐ हल हेटौँडामा चलचित्र हेरिसकेपछिको प्रतिक्रिया: "हामीले युद्धलाई भोगेर आएका हौँ । त्यसको कथावस्तुलाई कतै तोडमोड पो गर्छ कि जस्तो लागेको थियो । तर रहेनछ । खुशी लाग्यो । चलचित्र उत्कृष्ट बनेको छ ।")
आजको दिन मकवानपुरे साहित्यका लागि एउटा विशेष दिनको रुपमा स्मरणीय रहनेछ ।
‘हेटौंडा यसरी बोल्छ...’ शीर्षकमा काठमाण्डौको भृकुटीमण्डमा सम्पन्न कार्यक्रम धेरै हिसाबले अर्थपूर्ण रहनेछ ।
भृकुटीमण्डपमा आज हामी बोल्यौं र भन्यौं—हेटौंडा यसरी बोल्छ...
हेटौंडा मात्र एक प्रतिनिधि पात्र थियो, जसले राजधानीलाई सधैं भनिरहेको हुन्छ— काठमाण्डौ बाहिर पनि साहित्य भन्ने केही छ ।
हामी ज्ञाता हुँदै होइनौँ । जोरी खोज्नु हाम्रो उद्देश्य पनि होइन । बरु यसो भनौँ, यो पहिचानको खोजी हो । राजधानीमा बसेर, राजधानीबाटै अक्षरको खेती गरेर, यहीँको चस्माले देशभरीको साहित्यिक मुहार हेरिबसेकाहरुलाई नेपाल खाल्डो बाहिर पनि केही गर्नेहरु छन् भन्ने आभाष दिलाउनु कार्यक्रमको उद्देश्य हो (मेरो नीजि विचार) । आज हेटौंडा मात्र होइन, देशैभर सुन्दर सिर्जना भइरहेका छन् । आशा छ, यस कार्यक्रमले कथित केन्द्र र मोफसल भन्ने कुरा एउटा भ्रम सिवाय केही होइन भन्ने तथ्यमा केही बल प्रदान गर्नेछ ।
हेटौंडालाई बोल्ने मञ्च प्रदान गर्नुभएकोमा बृहत पुस्तक प्रदर्शनी तथा साहित्य उत्सवका सम्पूर्ण टोलीप्रति आयोजक संस्था साहित्य सङ्गम मकवानपुरको तर्फबाट हार्दिक आभार व्यक्त गर्दछौं । फेसबुक र टेलिफोनमार्फत भएको जानकारीलाई सहर्ष स्वीकार गर्दै कार्यक्रमलाई सफल बनाउन महत्वपूर्ण उपस्थिति जनाउनुभएका तपाइँ सम्पूर्णलाई धन्यवाद । कामविशेषले समय मिलाउन जसले सक्नुभएन, हामी यतिमै खुशी छौं कि तपाइँले हाम्रो कार्यक्रमका बारेमा चासो देखाइदिनुभयो ।
व्यङ्ग्य स्यंग्य लेख्न आम्दैन हजुर मुलाईता तर मैले लेख्ने भनेकोचैं 'च्वास्स र चुस्स' हो ! च्वास्स भनेको बिझाउने र चुस्स भनेको चैँ घोच्ने हो ! अब को को लाई बिझाउने हो र घोच्ने हो यदि बिझायो र घोचिएको रच्च भने अग्रिम माफी मागेहै !

यो चुस्सको माथि खप्परे निधारा मुईले 'डाम्नारु' भनेर लेखे ! 'डाम्ना' भनेको कुनै धातुलाई पोलेर सजिब तथा निर्जीव जिनिसमा छाप हान्ने जसलाई काँठे भाका डाम्ने भंच्च भने त्यस्तो डाम्ने काम गर्ने मुन्च्चिलाई 'डाम्ना' भंच्चन र एक बाट दूई अर्थात बहुबचन भसी 'हरु' लाग्च्च त्यहि भर छोटो मिठो चिटिक्का डाम्नामा 'रु' जोडेर 'डाम्नारु' भनिएको हो ! 

हिन्दु धर्म मान्नेहरु एक थरीले गाई माताको पुत्र बहरलाई भौवान भोलेनाथ्को अचुक अस्त्र त्रिशुल पोलेर रातो पारेर बरा बहरको पुठोमा डामेर छोडेसी पछी त्यो त्रिसुलले डामेको बहरलाई लोकले 'साँढे' भनेर नाम दिने चलन छ ! बहर मात्रै भाको भे लिदी फर्किने गरि हलीले जोत्थ्यो तर डामेको काइदाले भाको फाईदा नै साढे हुनुहो र साँढेलाई जोताउनु हुन्न जोतायो भने पाप लाग्च्च भन्ने भनाई छ ! 

भगवान भोलेनाथको बाहन पनि साँढे हो जस्लाई नन्दीमाराज पनि भन्ने चलन छ ! यी नन्दी माराजलाई सय खत माफी छ ! किसानले दुख गरेर रोपेको बालीनालीमा मज्जाले जलपान देखि कन्ये देखि थारी गौमाता सम्म यिनले फिरियाँ हकभोग गर्च्चन ! यिनका अगाडी अरु कुन मईकालाल बहरको जोड चल्छ ! बिना काम धन्दा फिरियाँ जलपान देखि भोजन गरेसी सुमो पहलमान नहुने ता कुरै भन !
डाम्ने भनेको छाप्ने हुन्च्च ! कागजा छाप्नेपनि डाम्नुनै हो क्यार ! बिजुलीले डाम्ने त्यस्तो जिनिस चलाउने देखि तयार पार्नेहरु चैँ 'डाम्नारु' भए ! हिजाज खबर कागजा मात्रै 'डाम्नारु' ले डाम्दैनन ! बिधुतिय पत्रिका भन्ने अनलाईन देखि सामाजिक संजाल भन्ने फेसबुक देखि ट्वीटर फुईटर समेतमा निर्धक्क संग डाम्च्चन ! त्यै भर को पत्रकार को अलपत्रकार खुट्याम्नुनै गारो !

नेपाला २५ बर्ष देखि भौवान भोलेनाथको प्रिय नन्दीमाराज जस्तै का 'डाम्नारु' छन ! यी 'डाम्नारु' ले डामेसी सुल्टोलाई उल्टो देखि उल्टोलाई सुल्टो पार्न सम्म कुनै रोकटोक छैन ! अकबर बादसा भन्दानी डेन्जर माथिको खतरा हुन यी 'डाम्नारु' ! अस्टबक्रे भनेको आठ ठाम्मा बांगेको जिनिस ! यस्तो जिनिस देखार अक्बर माराज्ले भाई भारदारलाई हेर त कस्तो सिधा रुख भनेर सोध्थेरे ! चाचुचका फौजले आहा कस्तो सिधा रच्च माराज भनेर भन्थेरे तर त्याहा 'बादसा आँखा फुट्या हो कि मेरो गर्धन चिलाको हो म त सिधै देख्छु' भन्नेमा एक जना बीरबल भन्ने काजि पनि थियेरे ! त्यस्तो भनेको बापता ति बीरबल काजी देस निकाला पर्थे त्यो भो सुनेको कुरा !

तर अहिले नेपाला अकबरे बादसाहरको राज छ र अकबरे बादसाको राजमा अस्टबक्रे रुखलाई सिधा भन्ने 'डाम्नारु'को जमाते गन्दे झार सरि उल्कासित मौलाछ ! नपत्याए सक्कली उदाहरण हेर्नुस ! 

परार साल निलम्बित माराज ज्ञानेन्द्र आफ्ना दलबलको साथ पस्सिउ भ्रमणा निस्किनुभो ! भैरवाको नाम चलेका होटेला मुकामको बेला रातो झोल खानु भो ! स्याउको झोल देखि ब्रान्डीको झोलको रंग एकै हुन्छ भने सोफीको तीनपानेमा पानी हालेसी कागतीको झोल झैँ हुन्च्च ! गोराको भाका अंगुरको सेतो झोललाई व्हाईट वाईन भंच्च, रातो झोललाई रेड वाईन भंच्च ! त्यो भनेको अंगुरको जांड हो ! फाल्फुलको सर्बतलाई गोराको भाका जुस भंच्च ! राजाले जुस खानु भो की रौसि खानु भो कि जांड तर नेपालको खाल्डो कान्तिपुरा बसेर संसार देख्ने नेपालको १ नम्बरे अनलाईन भन्नेले 'पुर्ब राजाले जांड खायो' भनेर तिनका अन्लाईना डामीहाल्यो !
अपराधको दुनियामा एकक्षत्र राज गर्ने अपराधीको नाईकेलाई गोराको भाखा डन भंच्च ! २०४६ साल पछी पार्टी देखि संगठन हुँदै ठाम ठाममा अपराधीको नाईके देखि भाई नाईके सम्मको बोलबाला छ ! तिनै अपराधीहरु मध्येको एउटा प्यादा अस्ति पुलिसको कारबाईमा परान के गाथ्यो 'डाम्नारु' ले डनको तक्माले विभूषित गरेर महिनौ दिन सम्म जनता जनार्दनलाई वाक्क ब्याक्क बनाए ! रेडियो देखि टिपी, खबर कागज देखि अनालाईना समेत यिनै 'डाम्नारु' को बोलबाला छ ! बाध्य भएर हेर्ने, सुन्ने देखि पढ्नु पर्ने ! प्रजातन्त्र देखिको लोकतन्त्र यिनी 'डाम्नारु' को लागी ह्याप्पी ह्याप्पी चाँदी कटाई भाको छ !

महिनाको लाख देखि दूई पाँच हजारा गुजारा चलाम्ने यी डाम्नारु को कथा ब्यथा लेखि साध्य छैन ! माईबापको आदेसा धर्म, संस्कृति देखि ब्यबस्था सम्मको बिरुद्धमा हिजो आँखा चिम्लेर डाम्ने यी डाम्नारुहरु आजकल धर्म र संस्कृति देखि जाति सम्मको बिरुद्दमा बिखण्डनकारिको भरिया आंगकाजीहरु जस्ताले जातीयता र क्षेत्रीयताको बिरुद्धमा बोल्नासाथा अरिंगालको गोला जस्तरी खनिएको देख्दा यो 'चुस्सकर' तिन छक्क पर्दै आज भन्दा ७/८ वर्ष अगाडी यी डाम्नारु यस्तै गरि एकजुट किन भएन भनेर मनमनै गम्दैछ !
..
जनक मान डंगोल।हेटौडा,मकवानपुर
'थाहा' स्तम्भ र म !
उनि र म अनि बिचको हाम्रो मायाको चिनो !